Kulturna dobra

Nepokretna kulturna dobra

U Centralni registar nepokretnih kulturnih dobara upisano je 2.306 nepokretnih kulturnih dobara: 2.023 spomenika kulture, 66 prostornih kulturno-istorijskih celina, 151 arheološko nalazište i 66 znamenitih mesta. Od ovog zamašnog broja, 782 su zvanično kategorizovana, pa je za dobra „od velikog značaja” proglašeno 512 spomenika kulture, 28 prostornih kulturno-istorijskih celina, 25 arheoloških nalazišta i 17 znamenitih mesta, a „od izuzetnog značaja” 155 spomenika kulture, 11 prostornih kulturno-istorijskih celina, 18 arheoloških nalazišta i 16 znamenitih mesta.

Spomenici na Uneskovoj Listi svetske prirodne i kulturne  baštine

Od dve stotine spomenika, koji po domaćim zakonima imaju najviši stepen zaštite, deset spomenika kulture je uvršćeno na Uneskovu listu svetske baštine: osam srednjovekovnih srpskih manastira i crkava, od kojih četiri na teritoriji opštine Novi Pazar , četiri na Kosovu, zatim srednjovekovni grad Ras, kao i arheološko nalaziše Feliks Romulijana u Gamzigradu kod Zaječara.

Stari Ras sa Sopoćanima - Petrova crkva 

Crkva Sv. apostola Petra i Pavla pripada najstarijim srednjovekovnim sakralnim spomenicima na tlu Srbije. Istorijski izvori ne daju podatke o vremenu njenog nastanka, ali je pominju kao episkopsko sedište još u X veku. Za srpsku istoriju ovaj hram ima poseban značaj, jer se za njega vezuju ključni događaji iz života Stefana Nemanje: njegovo krštenje, sabor protiv bogumila i predaja vlasti sinu Stefanu. Da je Petrova crkva kontinuirano živela kao hrišćanska bogomolja više od deset vekova, dokazuju brojne intervencije vršene kako na arhitekturi tako i na živopisanoj dekoraciji. Osnovna koncepcija građevine, zasnovana na kružnoj osnovi sa kupolom, ostala je do danas dominantna, ali je u prepravkama izvođenim u nepoznato vreme dopunjena novim elementima (galerija, prstenasti brod kasnije prekinut aneksom nepravilnog četvrtastog oblika). Tri sloja fragmentarno sačuvanog živopisa datuju se prema stilskim karakteristikama u period IX / X veka, kraj XII kao i poslednje decenije XIII veka. Postojanost poštovanja ovog drevnog kultnog mesta u prethodna dva stoleća pokazuje nekropola sa velikim brojem monumentalnih nadgrobnih spomenika. Spomenik je 1979. upisan u Listu Svetske baštine kao deo celine Stari Ras sa Sopoćanima. Istraživački i konzervatorski radovi vršeni su krajem 50-ih i početkom 60-ih godina našeg stoleća, arheološka iskopavanja 1984–1986. a nastavljena su i poslednjih nekoliko godina.

Stari Ras sa Sopoćanima - Manastir Đurđevi Stupovi

Na vrhu šumovitog uzvišenja što dominira panoramom Novog Pazara, nalaze se ruševine manastira Đurđevi Stupovi, zadužbine velikog župana Stefana Nemanje. Kompleks – koji čine crkva Sv. Đorđa, trpezarija, konaci, cisterne i zidine sa ulaznom kulom – podignut je u osmoj deceniji XII veka. Jednobrodni hram sa trodelnim oltarskim prostorom, naosom sa bočnim vestibilima i pripratom flankiranom dvema kulama, u svom spoljnom izgledu odaje duh zapadnog, romanskog graditeljstva. Freske, danas najvećim delom oštećene, a delom prenete u Narodni muzej u Beogradu, izvedene su u najboljim tradicijama komninskog stila i vešto prilagođene arhitekturi hrama, što je posebno došlo do izražaja u jedinstvenoj kupoli elipsaste osnove. Ulazna kula je dogradnjom apside na istočnoj strani 1282/83. pretvorena u kapelu i grobno mesto kralja Dragutina. Osim što je unutrašnjost kapele oslikana freskama istorijske sadržine, radovi izvedeni u manastiru krajem XIII veka obuhvatili su i izgradnju nove trpezarije, konaka kao i živopisanje priprate katolikona. Propadanje kompleksa započeto je u tursko vreme, a kulminaciju doživelo u ratovima XX veka. Arheološki i restauratorski radovi izvođeni su 1960–1982, a manastirski život je obnovljen krajem prošlog veka.

Stari Ras sa Sopoćanima - Manastir Sopoćani

Živopis crkve Sv. Trojice u Sopoćanima predstavlja jedan od najimpresivnijih freskoansambala u vizantijskom slikarstvu. Delo neobično darovitih slikara, koji su na monumentalan i uzvišen način dočarali srednjovekovnom verniku ličnosti i doživljaje iz hrišćanske istorije, danas podjednako zadivljuje svojim plemenitim koloritom i savršenim crtežom. Nastale u drugoj polovini XIII veka, sopoćanske freske remek su delo i vrhunac jednog klasičnog stila čije su osnovne kategorije bile harmonija i lepota. NJihov ktitor, kralj Uroš I, podigao je svoju zadužbinu i grobnu crkvu po ugledu na pretke: oltar sa proskomidijom i đakonikonom, pevnice uz potkupolni prostor, kapele uz pripratu. Naknadno su zatvoreni prostori između kapela i pevnica, pa jednobrodna građevina sa kupolom spolja odaje utisak trobrodne. U ovim bočnim prostorima, kao i u spoljnoj, otvorenoj priprati sa zvonikom, podignutoj u doba kralja Dušana sredinom XIV veka, radili su manje daroviti slikari koji svedoče o raznolikim stilskim strujanjima i lokalnim radionicama aktivnim u životu srpske srednjovekovne države. Istraživanja manastirskog kompleksa kao i konzervatorsko-restauratorski radovi počeli su 1975. i traju do danas.

Stari Ras sa Sopoćanima - Ostaci srednjovekovnog grada Rasa

Srednjovekovni grad Ras nalazi se 11 km zapadno od Novog Pazara, kraj ušća Sebečevske reke u Rašku na brdu zvanom Gradina. Bedemi utvrđenja imaju nepravilnu izduženu osnovu, dužine 180 m i širine 20–60 m. Zidani su od lomljenog kamena i krečnog maltera, debljine od 1,60 do 2,10 m i visine do 7 m (na pristupačnim delovima). Bedemi su imali šetnu stazu sa zupcima. Glavna kula, polukružne osnove,bila je na jugu na najpristupačnijem delu utvrđenja. Glavna gradska kapija je postavljena u okviru zapadnog bedema i branjena sa dve kule nejednakih dimenzija. Po nalazima vizantijskog novca grad je mogao nastati u vreme vladavine Jovana II Komnina (1118–1143). U prvoj polovini XII veka postao je glavno uporište srpske države i od tada nastaje potreba za izgradnjom novih objekata kao i za ojačanjem utvrđenja. Zazidana je zapadna kapija i otvorena nova pored glavne kule. Sve kule su ojačane. U severnom delu grada izgrađene su dve nove prostrane građevine, najverovatnije kao rezidencijalni blok. Uz ove prostorije bila je dozidana polukružna kula. U ovom delu grada dozidana je još jedna građevina kvadratne osnove (5,60x5,80 m) sa ukupanim podrumskim prostorom. Ostali objekti su građeni od drveta, najčešće pravougaonih osnova. Posle sistematskih arheoloških iskopavanja izvršena je konzervacija celog utvrđenja.

Arheološko nalazište Gamzigrad – Romuliana

Felix Romuliana, palata podignuta po zamisli imperatora Gaja Valerija Galerija Maksimilijana, pripada posebnoj kategoriji spomenika rimske dvorske arhitekture vezane isključivo za razdoblje tetrarhije. Arheološkim radovima otkriveni su ostaci starijeg i mlađeg utvrđenja. Obe fortifikacije podignute su u vremenskom intervalu od desetak godina. Komunikacijom koja je spajala istočnu i zapadnu kapiju prostor unutar bedema je podeljen na dva dela različite namene. Severnu polovinu obuhvata kompleks carske palate sa malim hramom i monumentalnim žrtvenikom, dok se na južnoj polovini nalaze objekti za javnu upotrebu (veliki hram sa dve kripte pravougaone osnove i terme) i objekti za opsluživanje palate (horeum i jednobrodna građevina sa portikom). Od prve decenije IV do sredine VI veka u nekoliko mahova menjaju se naziv, izgled i osnovna funkcija. Već u drugoj polovini IV veka Romulijana je zapuštena palata, a posle provale Gota i Huna postaje malo vizantijsko naselje koje se pod nazivom Romuliana pominje u spisku mesta obnovljenih u vreme Justinijanove vladavine. Gamzigradski dvorac je poslednji put oživeo kao utvrđeno slovensko naselje XI veka. Sistematska arheološka istraživanja traju od 1953, a na otkrivenim objektima kontinuirano se vrše konzervatorski radovi.

Manastir Studenica

Studenica kao najznačajniji manastirski kompleks srednjovekovne Srbije i danas predstavlja veliki umetnički i duhovni centar srpskog naroda. Od XII stoleća, kada je osnovana, ova monaška zajednica ni u jednom trenutku nije prekidala svoj viševekovni život, čiji se kulturni slojevi prepoznaju u nizu graditeljskih i slikarskih ostvarenja. Zadužbina i grobnica rodonačelnika dinastije Nemanjića služila je kao uzor mnogim vladarima ove loze, ne samo kao podsticaj za podizanjem mauzoleja koji bi nalikovali Bogorodičinoj crkvi, već i kao mesto gde bi mogli dati svoj lični doprinos. Tako je, nakon izgradnje manastirskih bedema i katolikona, tu vremenom nastajao niz objekata koji je trebalo da zadovolji potrebe studeničkog bratstva: trpezarija, Radosavljeva priprata, crkve Sv. Nikole i Sv. Jovana, Kraljeva crkva, konaci, itd. Uporedo sa neimarima, radili su u Studenici i brojni slikari, od onih koji su remek-delima vizantijskog živopisa XIII stoleća obeležili put srpskog srednjovekovnog slikarstva, preko dvorske radionice kralja Milutina i vodećih umetnika obnovljene Pećke patrijaršije, do zografa XIX veka. U riznici se čuvaju neki od kapitalnih primeraka srpske primenjene umetnosti. Manastir Studenica je spomenik kulture na kojem se neprekidno izvode zaštitni radovi.

Srednjovekovni spomenici na Kosovu

 Manastir Gračanica 

Manastirski crkva Uspenja Bogorodice u Gračanici, zadužbina kralja Milutina, sagrađena je u drugoj deceniji XIV veka. Izvedena u formi petokupolne građevine sa osnovom u obliku upisanog krsta, gračanička crkva spada u vrhunska arhitektonska ostvarenja epohe. Sredinom XIV veka dozidana je spoljna priprata. Mihailo i Evtihije, čuveni slikari iz Soluna, završili su živopisanje do 1321. U centralnoj kupoli, ispod slike Hrista Svedržitelja, predstavljeni su Nebeska liturgija, proroci i jevanđelisti. U naosu su ciklusi Velikih praznika, Hristovih stradanja, Čuda i parabola, Hristovih javljanja posmrtnih javljanja, scene iz života Bogorodice, sv. Nikole i Menolog. U oltaru su evharističke i starozavetne teme. Milutin i njegova žena Simonida, vizantijska princeza, naslikani su kao vladari po milosti Božjoj, jer im anđeli s neba donose krune. U priprati je naslikana Loza Nemanjića i Strašni sud, dok su u spoljnoj priprati sačuvani fragmenti fresaka slikani u XIV veku i dva stoleća kasnije, oko 1570. Pored kompozicija iz ciklusa Vaseljenskih sabora, Bogorodičinog akatista i Krštenja, tu su portreti srpskih arhiepiskopa i patrijaraha i predstava sahrane gračaničkog mitropolita Dionisija. Gračanička riznica stradala je u požarima između 1379–1383. U manastiru se danas nalazi značajna zbirka ikona, među kojima je najstarija Hrista Milostivog iz XIV veka, jedinstvena po svojim dimenzijama (269 x 139 cm). Radovi na konzervaciji arhitekture i slikarstva odvijali su se do 1999.

 Bogorodica LJeviška

Prizrensku katedralu posvećenu Bogorodici kralj Milutin je obnovio 1306/7, na ostacima crkve iz XIII veka, koja je ležala na temeljima bazilike srednjovizantijskog perioda (IX–XI veka). Protomajstor Nikola, koji je najverovatnije došao iz Epira, ostvario je početkom XIV veka arhitektonski veoma uspelu građevinu čije jezgro čini petokupolna crkva upisanog krsta, opasana bočnim ophodnim brodom i pripratom sa otvorenim tremom (danas zazidanih prolaza), sa kulom na zapadnoj strani. Turci su je pretvorili u džamiju, a da bi je prilagodili svojim potrebama, iskucali su freske zidarskim čekićem da bi malter lakše prionuo na zid koji je potom prekrečen. Veoma oštećen živopis poseduje izuzetne vrednosti i spada među najuspelije fresko-celine iz doba vladavine vizantijske dinastije Paleologa. To je delo protomajstora Astrape iz Soluna sa saradnicima iz oko 1310–13. koji je, sudeći po sačuvanom živopisu, načinio izuzetno originalan izbor kompozicija, pojedinačnih figura, njihovih ikonografskih rešenja kako u detalju, tako i u celini. Posebno su značajni portreti ktitora i povorka Nemanjića, predaka kralja Milutina, koji su natprirodne veličine. Konzervatorsko-restauratorski radovi na arhitekturi obavljeni su pedesetih godina, slikarstvo je ispod slojeva kreča otkriveno 1950–52, a potom je čišćeno i retuširano u više navrata između 1969–79. Crkva je gađana vatrenim oružejm i spaljena marta 2004. kada su teško oštećeni portreti Nemanjića iz priprate, slikarstvo kule, a u manjoj meri i slikarstvo naosa.

 Manastir Pećka patrijaršija

Na samom ulazu u Rugovsku klisuru nedaleko od Peći smešten je manastir Pećka patrijaršija. Skupina pećkih crkava vekovima je duhovno sedište i mauzolej srpskih arhiepiskopa i patrijaraha. Hram Sv. apostola podigao je u trećoj deceniji XIII veka arhiepiskop Arsenije I. NJegovom zaslugom crkva je oslikana oko 1260. Arhiepiskop Nikodim (1321–1324) podigao je uz severnu stranu Sv. apostola hram Sv. Dimitrija, a arhiepiskop Danilo II (1324–1337) je sa južne strane izgradio crkve posvećene Bogorodici Odigitriji i Sv. Nikoli. Ispred zapadnih fasada Sv. Dimitrija, Sv. apostola i Sv. Bogorodice Odigitrije podigao je i monumentalnu pripratu u vidu velelepnog otvorenog trema. U vreme patrijarha Makarija Sokolovića elegantni otvori sa dvojnim arkadama su zazidani. Čitava istorija stilova srednjovekovnog zidnog slikarstva može da se sagleda na zidovima pećkih crkava. Sv. apostoli su ukrašavani i oko 1300, zatim oko 1350, potom oko 1375. i u dva navrata u XVII veku. Crkva Sv. Dimitrija živopisana je prvi put u vreme patrijarha Joanikija, oko 1345, a novi sloj fresaka oslikao je oko 1619–1620. Georgije Mitrofanović. Bogorodičina crkva dobila je freske pre 1337, a priprata je oslikavana u XIV i XVI veku, dok je Sv. Nikolu 1673/4. živopisao slikar Radul. Manastir se permanentno konzervatorski štiti.

Manastir Visoki Dečani 

Manastir je kao svoju zadužbinu i mauzolej osnovao kralj Stefan Dečanski, nakon čije smrti je radove nastavio njegov sin Dušan. Katolikon posvećen Hristu Pantokratoru sagradio je između 1327. i 1335. fra Vita iz Kotora, pri čemu je plan i strukturu pravoslavnog hrama zaodenuo romaničkom obradom fasada sa obiljem skulptoralnog ukrasa. Fresko živopis je gotovo u celini sačuvan i broji preko 1000 pojedinačnih figura i scena razvrstanih u više od 20 ciklusa, tako da predstavlja najveći očuvani izvor podataka o vizantijskoj ikonografiji. Posebno je zanimljiv niz istorijskih portreta i kompozicija vladarske ikonografije. Ikonostas sa prestonim ikonama je originalan kao i veći deo crkvenog mobilijara. Dečanska riznica je najbogatija u Srbiji, sa oko 60 ikona iz XIV–XVII veka, starim rukopisima i ostalim bogoslužbenim predmetima. Za razliku od crkve, skoro sve ostale manastirske građevine su izgubile svoj prvobitni izgled. Konzervatorski radovi se preduzimaju na čitavom kompleksu još od tridesetih godina našeg veka i kontinuirano traju sve do naših dana, pre svega u cilju čišćenja živopisa i saniranja dosta ugroženih kamenih fasada i kamene plastike.

Spomenici na tentativnoj Listi svetske prirodne i kulturne baštine

Sastavljena je i takozvana preliminarna lista kulturno-istorijskih spomenika, na kojoj su manastir Manasija, rimsko arheološko nalazište Caričin grad, Smederevska tvrđava, Bač sa okolinom i Negotinske pivnice.

http://whc.unesco.org/en/statesparties/rs/


Lowest Price Cialis Sold Online Cheap Cialis

Buy Generic CialisErectile Dysfunction Pills

Buy Sildenafil Buy Cialis without prescription Buy Cialis

Cialis Price Order Cialis Order Cialis Generic